Co mozna siać w sierpniu – siewy na jesień i zimę

W sierpniu często pojawia się wrażenie, że sezon w warzywniku dobiega końca, że grządki po wczesnych warzywach „pustynnieją”, a plony będą już tylko spadać. W praktyce oznacza to niewykorzystany potencjał stanowiska i glebę, która zamiast pracować – stoi pusta i zachwaszcza się. Rozwiązaniem jest przemyślane sianie w sierpniu warzyw na jesień i zimę, tak aby w pełni wykorzystać glebę, światło i wilgoć oraz zapewnić sobie stabilny ciąg plonowania.

Dlaczego warto siać w sierpniu?

Sierpień to w polowych uprawach warzyw moment przejściowy – część roślin schodzi z pola (wczesne ziemniaki, wczesne kapusty, groch, niektóre zboża), a stanowiska są wolne. Zamiast zostawiać gołą ziemię do wiosny, warto ją obsiać gatunkami, które:

• dadzą plon jesienny (wrzesień–listopad),
• przez zimę pozostaną w polu i będą gotowe na wczesnowiosenny zbiór,
• lub przynajmniej zabezpieczą glebę jako nawóz zielony.

Sierpniowy siew ma kilka przewag: gleba jest nagrzana, dni wciąż długie, a konkurencja chwastów mniejsza niż w maju. W wielu przypadkach pozwala to uzyskać zdrowsze, bardziej zwarte rośliny, szczególnie w przypadku sałat, szpinaku czy rzodkiewek, które wiosną lubią wybiegać w pędy kwiatostanowe.

Planując sierpniowe siewy warzyw polowych, warto patrzeć nie tylko na termin zbioru, ale też na to, jak dana uprawa „przygotuje” stanowisko pod rośliny wiosenne.

Jakie gatunki warzyw siać w sierpniu na zbiór jesienny?

Przy siewach na jesień najistotniejszy jest krótki okres wegetacji oraz odporność na niższe temperatury i krótszy dzień. Nie wszystkie warzywa zdążą wykształcić plon handlowy przed zimą, dlatego wybór gatunku i odmiany ma realny wpływ na wynik ekonomiczny.

Sałaty i roszponka – szybki i pewny plon

Sałata masłowa i liściowa bardzo dobrze nadają się do siewu w sierpniu. W warunkach polowych, przy siewie do połowy miesiąca, można liczyć na zbiór w październiku, czasem jeszcze w listopadzie (przy lekkiej osłonie). Siew prowadzi się rzutowo na rozsadniku lub od razu w rządki co 25–30 cm. Po wschodach rośliny się przerywa, zostawiając 20–25 cm odstępu w rzędzie.

Roszponka (roszponka warzywna) jest jednym z najbardziej wdzięcznych gatunków na późne siewy. Można ją siać praktycznie przez cały sierpień, a nawet na początku września. Tworzy niskie rozety liści, dobrze znosi chłód, a przy lekkiej okrywie (agrowłóknina, tunel) potrafi zimować w polu. Stanowi świetne wypełnienie wolnych pasów w polu po warzywach głównych.

Rzodkiewka i rzodkiew na późny zbiór

W drugiej połowie lata rzodkiewka wreszcie ma warunki, których często brakuje wiosną: brak gwałtownych skoków temperatur i krótszy dzień. Siew w polu prowadzi się w rzędach co 10–15 cm, w ilości około 1–1,5 g nasion na metr bieżący rzędu. Dla zbioru jesiennego sens mają siewy do ok. 20–25 sierpnia, później rośliny mogą nie zdążyć zbudować pełnych zgrubień.

Rzodkiew odmian jesiennych (np. odmiany typu „czarna”, „ostrołęcka”, „daikon”) może być wysiewana w pierwszej połowie sierpnia z przeznaczeniem na zbiór późnojesienny i przechowywanie. Odstępy między rzędami 30–40 cm, w rzędzie po przerywce 10–15 cm. W odróżnieniu od rzodkiewki nadaje się do dłuższego magazynowania, co jest atutem przy produkcji towarowej.

Warzywa liściowe na jesień i zimę

Warzywa liściowe są idealne do sierpniowych siewów w polu – szybko rosną, nie wymagają idealnej pogody i dobrze reagują na stopniowy spadek temperatury.

Szpinak – klasyk późnych siewów

Szpinak można siać w sierpniu z dwoma różnymi celami:

• na zbiór jesienny – siew do około 15 sierpnia,
• na – siew od połowy sierpnia do początku września (w zależności od regionu).

W uprawach polowych najczęściej stosuje się rzędy co 20–30 cm, z płytkim siewem (1,5–2 cm) w dobrze doprawioną glebę. Szpinak kiełkuje najlepiej w temperaturze 12–18°C, więc sierpniowe wieczorne siewy dają bardzo dobre wschody. Warto wybierać odmiany polecane do siewów jesiennych, o większej odporności na chłód i mniejszej skłonności do wybijania w pędy.

Przy siewie na zimowanie rośliny powinny wejść w zimę w fazie 3–5 liści – zbyt późny siew skutkuje słabym przezimowaniem, zbyt wczesny może spowodować nadmierny rozrost i podatność na wymarzanie.

Jarmuż i kapusty liściowe

Jarmuż to jedno z najbardziej odpornych na mróz warzyw. Można go wysiewać w pierwszej połowie sierpnia na rozsadnik, a po 3–4 tygodniach rozsadzać na miejsce stałe. W warzywnictwie polowym często stosuje się rozstawę 50 x 40 cm lub 60 x 50 cm, w zależności od siły wzrostu odmiany. Jarmuż dobrze znosi temperatury spadające poniżej 0°C, a nawet lekki mróz poprawia jego smak.

Kapusta pak choi (bok choy) i inne azjatyckie kapusty liściowe lubią krótszy dzień i niższe temperatury, dlatego sierpień jest dla nich bardzo korzystny. Siew wprost w pole, w rzędy co 30–40 cm, z przerywką w rzędzie co 20–25 cm. Przy nawożeniu organicznym i stałym dostępie wody można uzyskać handlowy plon już po 5–7 tygodniach.

Jarmuż i kapusty azjatyckie dobrze wchodzą w płodozmian po wczesnych ziemniakach, grochu lub wczesnych zbożach, ale nie powinny następować po innych kapustnych ze względu na ryzyko kiły kapusty.

Korzeniowe do siewu w sierpniu

W polowych uprawach warzyw korzeniowych sierpień jest terminem granicznym. Niektóre gatunki zdążą jeszcze dać wartościowy plon jesienią, inne sprawdzą się głównie jako młode „pęczkowe” warzywa.

Marchew i pietruszka na pęczki

Na klasyczny zbiór korzeniowy z przechowywaniem siew marchwi i pietruszki w sierpniu to za późno. Natomiast na zbiór pęczkowy (korzeń cienki, z nacią) siewy do początku sierpnia mogą być opłacalne, szczególnie w bezpośredniej sprzedaży lokalnej.

Siew w rzędy co 20–25 cm, w ilości nieco większej niż na zbiór korzeniowy, tak aby uzyskać gęstszy łan drobniejszych roślin. Zbiór następuje, gdy korzenie osiągną 0,8–1 cm średnicy, najczęściej po 8–10 tygodniach od siewu. Wymagana jest jednak stała wilgotność gleby, bo sierpniowe przesuszenia silnie redukują wschody.

Burak liściowy (boćwina)

Burak liściowy nie tworzy typowego korzenia spichrzowego – plonem są liście i ogonki. Siew w sierpniu pozwala uzyskać cenny plon jesienny, a przy łagodniejszej zimie część roślin może przetrwać do wczesnej wiosny. Rzędy co 30–40 cm, w rzędzie po przerywce 10–15 cm. Odmiany o mocno rozwiniętych liściach najlepiej nadają się na zieloną masę.

Rośliny na przezimowanie i wczesnowiosenny zbiór

Osobną grupę stanowią gatunki, które sieje się w sierpniu z założeniem, że główny zbiór nastąpi następnej wiosny. Te rośliny nie muszą zdążyć z pełnym plonem jesienią – wystarczy, że zbudują mocną rozetę lub system korzeniowy.

Czosnek ozimy – planowany z wyprzedzeniem

Niektóre gospodarstwa warzywnicze rozpoczynają sadzenie czosnku ozimego już pod koniec sierpnia, choć standardowo robi się to we wrześniu–październiku. Wczesne terminy są możliwe na glebach dobrze zdrenowanych, gdzie nie ma ryzyka zalegania wody. Ząbki sadzi się w rozstawie 25–30 cm między rzędami i 8–10 cm w rzędzie, na głębokość 5–6 cm.

Wczesne posadzenie sprzyja dobremu ukorzenieniu przed zimą, ale wymaga pewnego doświadczenia i obserwacji lokalnych warunków – zbyt wczesne mogą skutkować nadmiernym rozwojem części nadziemnej jesienią.

Cebula z dymki i z siewu jesiennego

Cebula ozima może być w polu zakładana na dwa sposoby:

• z dymki sadzonej w sierpniu–wrześniu,
• z siewu nasion późnym latem na miejscu stałym.

W obu przypadkach rośliny zimują w polu i ruszają z wegetacją bardzo wcześnie na wiosnę, co daje przewagę czasową nad cebulą jarną. Rozstawa zwykle 25–30 cm między rzędami, 5–8 cm w rzędzie. Należy wybierać odmiany przeznaczone do uprawy ozimej, inaczej ryzyko wymarzania jest wysokie.

Sierpniowe poplony i nawozy zielone w warzywniku polowym

Nie zawsze opłaca się sadzić kolejną „pełnowartościową” uprawę towarową. Gdy okno wegetacyjne jest krótkie lub brakuje pewności zbytu, lepszym rozwiązaniem może być nawóz zielony, który poprawi glebę pod przyszłe warzywa.

W sierpniu w polu dobrze sprawdzają się:

• gorczyca biała – szybki przyrost masy, działa fitosanitarnie (ogranicza niektóre nicienie),
• facelia – dobra strukturotwórcza, miododajna, krótki okres wegetacji,
• mieszanki strączkowo-zbożowe (peluszka + owies) – wiązanie azotu i poprawa struktury gleby,
• łubin wąskolistny (na lżejsze gleby) – głębokie korzenienie, wiązanie azotu.

W warzywach polowych szczególnie cenne są poplony z roślin strączkowych – poprawiają bilans azotu w glebie, co w kolejnym roku pozwala zmniejszyć nawożenie mineralne pod wymagające gatunki.

Poplony wysiane w sierpniu najczęściej przyoruje się późną jesienią lub pozostawia na zimę jako okrywę, a wprowadza do gleby dopiero wczesną wiosną. Wybór terminu zależy od planowanej uprawy następczej i przebiegu pogody.

Praktyczne wskazówki do sierpniowych siewów w polu

Samo dobranie gatunku to dopiero połowa sukcesu. Sierpniowe siewy mają swoją specyfikę techniczną, o której warto pamiętać.

Po pierwsze, woda. Sierpień bywa suchy, a młode siewki są bardzo wrażliwe na przesuszenie. W polu dobrze sprawdza się:

• wałowanie po siewie (lepszy kontakt nasion z glebą),
• płytki siew (tam, gdzie to możliwe),
• planowanie siewu przed zapowiadanymi opadami.

Po drugie, odchwaszczanie. Puste pole po zbożach lub ziemniakach jest zwykle silnie zachwaszczone nasionami wierzchniowymi. Warto wykonać tzw. „uprawkę na płytko”, poczekać na wschody chwastów i dopiero wtedy siać właściwe warzywa (tzw. fałszywy siew).

Po trzecie, dobór odmian. W wielu gatunkach (szpinak, cebula ozima, roszponka, jarmuż) stosowane są specjalne odmiany do siewu jesiennego. Mają inną dynamikę wzrostu i lepszą odporność na chłód. W uprawie towarowej różnica w przezimowaniu czy terminie zbioru bywa bardzo wyraźna.

Wreszcie – ochrona przed szkodnikami. W sierpniu nadal aktywne są pchełki, śmietki czy mączliki. Na małych areałach często wystarcza osłona włókniną zaraz po siewie lub sadzeniu rozsady. Na większych polach potrzebne jest powiązanie terminów siewu z monitoringiem szkodników i ewentualną ochroną chemiczną zgodną z aktualnym rejestrem środków.

Podsumowanie – jak ułożyć sierpniowy plan siewów?

Dobry plan sierpniowych siewów w warzywach polowych opiera się na trzech prostych pytaniach:

1. Jakie stanowiska będą wolne i kiedy dokładnie (po jakich przedplonach)?
2. Czy celem jest plon handlowy jesienny, plon wczesnowiosenny, czy poprawa żyzności gleby?
3. Jakie gatunki i odmiany sprawdzają się w lokalnych warunkach (gleba, woda, rynek zbytu)?

Na tej podstawie można ułożyć prosty schemat: po wczesnych ziemniakach – jarmuż lub kapusty liściowe; po grochu – szpinak lub roszponka; po zbożach – cebula ozima albo poplon strączkowy. Sierpień nie musi być końcem sezonu – przy rozsądnym doborze siewów staje się początkiem drugiej fali plonów, rozciągniętej aż do zimy i wczesnej wiosny.