Czym karmić kaczki – bezpieczne i zdrowe jedzenie

Przy żywieniu kaczek wiele osób skupia się na tym, co kaczki chętnie jedzą, a zupełnie pomija, co jest dla nich rzeczywiście bezpieczne i wartościowe. To dlatego kaczki dostają tony chleba, resztek z kuchni czy „co akurat zostało w worku zboża”. To prosty przepis na biegunki, zahamowanie wzrostu, spadek nieśności i choroby nóg. W prawidłowym żywieniu kaczek nie chodzi o skomplikowane receptury, tylko o zrozumienie kilku prostych zasad: proporcji białka, energii, błonnika, minerałów oraz dopasowania paszy do wieku i sposobu utrzymania. Dobrze ustawiona dieta sprawia, że kaczki rosną równomiernie, mają czyste upierzenie, twarde nogi i stabilną nieśność – bez „cudownych dodatków” i drogich mieszanek.

Podstawy żywienia kaczek – czego zwykle się nie uwzględnia

Kaczka zje prawie wszystko, ale nie znaczy to, że wszystko powinna. Najczęściej ignorowanym faktem jest to, że układ pokarmowy kaczek jest bardzo wrażliwy na nadmiar łatwo fermentujących węglowodanów – czyli dokładnie tego, co jest w chlebie, bułkach, resztkach ciast czy makaronu. Podawane regularnie powodują stany zapalne jelit i zaburzenia wchłaniania składników odżywczych.

Drugim pomijanym elementem jest wysokie zapotrzebowanie kaczek na białko i niacynę (wit. B3), szczególnie w okresie intensywnego wzrostu i nieśności. Gdy tego brakuje, pojawiają się problemy z nogami (chodzenie na stawach skokowych, „rozjeżdżanie się” nóg), słaby wzrost i miękkie pióra. Sama pszenica czy kukurydza nigdy nie pokryje tych potrzeb, nawet jeśli kaczki wyglądają na najedzone.

Naturalna dieta kaczek – punkt odniesienia

W naturze kaczki bazują na bardzo zróżnicowanym pokarmie. To ważny punkt odniesienia przy układaniu żywienia w hodowli, nawet jeśli warunki są zupełnie inne niż w dzikim środowisku.

Dzikie kaczki jedzą głównie:

nasiona traw i chwastów, ziarniaki zbóż z pól
roślinność wodną (glony, młode pędy, drobne rośliny pływające)
bezkręgowce: larwy owadów, ślimaki, drobne skorupiaki
owady z powierzchni wody i łąk przybrzeżnych

To mieszanka bogata w białko, mikroelementy i naturalne witaminy. W warunkach hodowlanych nie da się tego odwzorować w 100%, ale warto dążyć do podobnego zbilansowania: część paszy treściwej (zboża, gotowe mieszanki), część zielonki i dostępu do naturalnego żeru, jeśli to możliwe.

Największą krzywdą, jaką robi się kaczkom „dla ich dobra”, jest regularne karmienie chlebem zamiast pełnowartościowej paszy.

Co kaczki mogą jeść bezpiecznie

Bezpieczne żywienie kaczek opiera się na kilku grupach pasz. Najwygodniej potraktować je jako klocki, z których buduje się dietę zależnie od tego, czy chodzi o pisklęta, stado hobbystyczne czy kaczki na tucz.

Ziarna i mieszanki paszowe

Najprostszym rozwiązaniem, zwłaszcza na początku, są gotowe mieszanki pełnoporcjowe dla kaczek lub drobiu wodnego. Zawierają odpowiednio dobrane białko, energię, witaminy i minerały, w tym niacynę. Przy małej liczbie kaczek różnica w cenie w stosunku do „samych zbóż” szybko zwraca się w zdrowiu i przyrostach.

Jeśli stosowane są zboża, warto pamiętać o ich roli:

pszenica – dobre źródło energii, użyteczna jako część dawki (nie jako jedyne ziarno)
jęczmień – sporo błonnika, dobrze sprawdza się u kaczek dorosłych, gorzej u małych piskląt
kukurydza – bardzo energetyczna, ale uboga w białko i niektóre aminokwasy
owies – dużo włókna, można dodawać w ograniczonej ilości

Samo ziarno to za mało. Do zbóż potrzebne jest źródło białka (soja, słonecznik, groch, gotowe koncentraty białkowe), a także preparat mineralno-witaminowy. W małej hodowli znacznie prościej jest oprzeć się na mieszance pełnoporcjowej i stopniowo dodawać ziarno do uzupełnienia dawki, niż próbować samodzielnie „układać” paszę z kilku składników.

Zielonki i warzywa

Kaczki świetnie wykorzystują zielonkę. Dostęp do trawy, chwastów i roślin wodnych wyraźnie obniża zużycie paszy treściwej i poprawia kondycję stada. Przy chowie wybiegowym dobrze sprawdzają się zwykłe przydomowe łąki – kaczki same wybierają to, co potrzebne.

W żywieniu można bezpiecznie stosować m.in.:

posiekaną trawę i koniczynę
młodą lucernę (nie w nadmiarze u najmłodszych piskląt)
liście mniszka, babki, komosy, pokrzywy (sparzone, posiekane)
warzywa: marchew, buraki pastewne, dynia, cukinia, kapusta (w rozsądnych ilościach)

Warzywa i zielonki podaje się jako dodatek, a nie główny składnik dawki. Dla kaczek dorosłych 10–20% objętości dawki w postaci zielonki jest jak najbardziej wskazane. Zbyt duża ilość bardzo wodnistego pokarmu (np. samej zielonki, ogórków, arbuza) może prowadzić do biegunek i niedoboru energii.

Czego nie wolno podawać kaczkom

Lista zakazanych produktów nie jest długa, ale warto ją mieć w głowie, bo część z nich intuicyjnie wydaje się „w porządku”.

Chleb, bułki, sucharki – psują się w wodzie, fermentują w jelitach, wypychają żołądek bez dostarczania składników odżywczych.
Słone przekąski (chipsy, paluszki, wędliny) – nadmiar soli obciąża nerki, prowadzi do odwodnienia.
Surowe ziemniaki i obierki z ziemniaków – solanina jest toksyczna dla drobiu.
Pleśniałe ziarno, spleśniałe resztki – mykotoksyny uszkadzają wątrobę, powodują spadek odporności.
Czekolada, słodycze – kakao i cukier to zupełnie obce substancje w diecie ptaków, nie ma żadnego powodu, by im to podawać.

Ostrożnie należy też podchodzić do „domowych resztek”. Raz na jakiś czas niewielka ilość gotowanego ryżu czy kaszy nie zaszkodzi, ale regularne karmienie kuchennymi odpadkami kończy się zwykle rozregulowaniem jelit i niedoborami.

Karmienie kaczek w różnych etapach życia

Ta sama pasza nie będzie dobra dla piskląt, podrostków i kaczek dorosłych. Zmienia się nie tylko ilość jedzenia, ale przede wszystkim zawartość białka i energii w dawce.

Pisklęta (kaczęta) 0–8 tygodni

Najbardziej newralgiczny okres. W tym czasie buduje się cały „fundament” organizmu: kości, stawy, mięśnie, pióra. Błędy żywieniowe z pierwszych tygodni bardzo trudno odrobić później.

Dla kaczęt stosuje się zwykle starter dla kaczek lub drobiu wodnego o zawartości białka na poziomie ok. 19–21%. Pasza powinna być w formie kruszonki lub drobnego granulatu, zawsze świeża i dostępna „pod dziobem”. U najmłodszych kacząt nie stosuje się zbóż w czystej postaci – rozcieńczają białko i witaminy, spowalniając wzrost.

Bardzo duże znaczenie ma niacyna. W gotowych paszach dla kaczek jest jej zwykle więcej niż w kurzych, co nie jest przypadkiem. Przy karmieniu paszą dla kurcząt warto rozważyć dodatek niacyny (np. w formie preparatu dla drobiu), zwłaszcza u ras cięższych, podatnych na problemy z nogami.

Od około 3.–4. tygodnia życia można zacząć podawać drobno siekaną zielonkę w małych ilościach i obserwować reakcję stada. Woda powinna być dostępna cały czas, ale tak podana, by pisklęta nie mogły się w niej zamoczyć i wychłodzić.

Kaczki dorosłe – nioski i tucz

U kaczek dorosłych sposób żywienia zależy od tego, czy utrzymywane są jako nioski, czy do tuczu na mięso. Nioski potrzebują nieco mniej energii, a więcej wapnia i stałego, równomiernego żywienia. Kaczki na tucz mogą dostawać paszę bardziej energetyczną, ale przez krótszy okres.

W praktyce dla kaczek dorosłych stosuje się:

mieszankę pełnoporcjową dla niosek (drób wodny / ogólnodrobiowa) – jako baza
zboża (pszenica, jęczmień, nieco kukurydzy) – 20–40% dawki, zależnie od jakości mieszanki i dostępu do wybiegu
zielonkę, warzywa – jako uzupełnienie i „zajęcie” w ciągu dnia

W przypadku intensywnego tuczu mięsa (np. do 8–10 tygodni) stosuje się specjalne mieszanki grower/finiszer dla kaczek lub rozpisane dawki z wysoką zawartością energii i białka. Przy hodowli amatorskiej, na kilkanaście sztuk, zdecydowanie wygodniej pozostać przy gotowych mieszankach niż eksperymentować z domowym „kombinowaniem” pasz.

Karmienie kaczek na stawie a w kojcu

Kaczki utrzymywane przy stawie często traktowane są jak „same się wyżywią”. To częściowo prawda – w dobrym stawie znajdą sporo naturalnego pokarmu (roślinność wodna, drobne bezkręgowce). Jednak nawet rozbudowany ekosystem wodny nie zapewni pełnej dawki białka i minerałów, szczególnie przy większym zagęszczeniu kaczek.

Na stawie karmienie zazwyczaj ogranicza się do 1–2 głównych dawek dziennie: rano i wieczorem, najlepiej w tym samym miejscu, na suchym podłożu. Pozwala to mieć kontrolę nad ilością zjadanej paszy i kondycją stada. Dosypywanie ziaren „na wodę” kończy się ich gniciem i pogorszeniem jakości wody w stawie.

W kojcu sytuacja jest prostsza – cała dieta kaczek jest „w rękach” hodowcy. Konieczne jest zapewnienie stałego dostępu do czystej wody do picia i przepłukiwania dzioba (kaczki jedzą „z wodą”), ale bez możliwości zamiany poidła w kąpielisko. W zamknięciu dieta powinna być bardziej przemyślana: bez wsparcia naturalnego żeru każdy błąd żywieniowy szybciej się ujawnia.

Przykładowy dzienny jadłospis dla kaczek dorosłych

Poniżej przykładowy, prosty schemat żywienia dla niewielkiego stada kaczek dorosłych utrzymywanych na wybiegu z dostępem do zielonki:

Rano: mieszanka pełnoporcjowa (granulat/kruszonka) – ok. 70% dziennej porcji, podana w karmidle, z możliwością zjedzenia do syta.
W ciągu dnia: dostęp do wybiegu z trawą i chwastami; dodatkowo porcja posiekanej zielonki lub warzyw (marchew, burak, dynia).
Wieczorem: mieszanka zbóż (np. pszenica + jęczmień + trochę kukurydzy) – ok. 30% dziennej dawki, jako „kolacja” przed nocą.

Do tego przez całą dobę świeża woda oraz dostęp do gritu (drobny żwirek, skorupki muszli, kreda pastewna), który ułatwia rozdrabnianie paszy w żołądku mięśniowym i uzupełnia wapń. Przy takim schemacie kaczki utrzymują dobrą kondycję, nie tyją nadmiernie, a jednocześnie nie „ciągną” paszy w sposób niekontrolowany.

Ostatecznie żywienie kaczek nie wymaga wyszukanych dodatków ani skomplikowanych dawek. Wystarczy trzymać się kilku zasad: stałe, zbilansowane źródło białka i witamin, sensowne użycie zbóż, zielonka jako uzupełnienie i konsekwentne unikanie „ludzkiego jedzenia”. Taka podstawa sprawia, że większość częstych problemów zdrowotnych w ogóle się nie pojawia.