Co jedzą dzikie kaczki – naturalna dieta w środowisku

Najczęściej przy dzikich kaczkach patrzy się tylko na to, co jedzą przy brzegu – resztki chleba, kukurydzę, czasem ziarno. Pomija się to, co robią przez pozostałe 23 godziny na dobę, gdy nikt ich nie dokarmia. To błąd, bo bez zrozumienia naturalnej diety dzikich kaczek trudno sensownie podejść do żywienia kaczek hodowlanych, planowania wybiegów czy nawet samego dokarmiania ptaków nad wodą. Prawdziwy obraz pokazuje kaczki jako bardzo sprawnych „zbieraczy” drobnych zwierząt i roślin wodnych, a nie jako śmietnik na pieczywo. Poniżej konkretnie, co rzeczywiście jedzą dzikie kaczki i jak ta dieta wygląda w ich naturalnym środowisku.

Środowisko decyduje, co jedzą dzikie kaczki

Dieta dzikich kaczek nie jest stała – mocno zależy od typu zbiornika wodnego, głębokości, szybkości nurtu i stanu brzegu. Kaczka pływająca na stawie porośniętym rdestnicą i moczarką będzie jadła coś innego niż ptak żerujący na zalanych łąkach czy na rzece o kamienistym dnie.

Większość popularnych gatunków (np. krzyżówki) to typowe wszystkożerne „okazjonalistki”. Jedzą to, co w danym miejscu i czasie jest najłatwiej dostępne i co daje najwięcej energii przy najmniejszym wysiłku. Dlatego tak chętnie korzystają z pól uprawnych, ściernisk czy podtopionych łąk – to gotowy „bufet”, szczególnie po żniwach.

Podstawowe grupy pokarmu dzikich kaczek

W naturalnej diecie dzikich kaczek da się wyróżnić kilka głównych grup składników, które przewijają się u większości gatunków. Proporcje między nimi zmieniają się sezonowo i zależą od warunków, ale ogólny zestaw jest podobny.

Rośliny wodne i części roślin

Duża część menu to różne rośliny wodne: miękkie pędy, liście, nasiona. Kaczki wybierają te fragmenty, które łatwo urwać dziobem i które są wystarczająco miękkie, by dało się je połknąć bez długiego „przeżuwania” dziobem.

Najczęściej zjadane są: rdestnice, moczarki, rogatek, różne gatunki glonów nitkowatych. Na płytkich wodach dochodzą do tego siewki roślin wyrastających z dna. Ważne są także nasiona i owoce roślin bagiennych – np. turzyc, pałek, sitów. Dla kaczek zimą i jesienią to bardzo cenne źródło energii.

Wbrew pozorom, kaczki rzadko opierają dietę wyłącznie na roślinach. Nawet gdy żerują głównie na zielonej masie, między pędami roślin zawsze „wyłapują” sporo drobnych zwierząt wodnych.

Istotne jest też to, że rośliny wodne dostarczają nie tylko energii, ale i mikroelementów oraz witamin, których brakuje w prostym zbożu czy, tym bardziej, w pieczywie.

Bezkręgowce i drobne zwierzęta

Drugi filar diety dzikich kaczek to bezkręgowce wodne i lądowe. Skład może być bardzo bogaty: od planktonu po larwy owadów, ślimaki i drobne skorupiaki. Szczególnie wiosną i latem udział białka zwierzęcego w diecie rośnie.

Na wodzie zjadane są m.in. larwy chruścików, jętek, muchówek, ochotek, drobne skorupiaki (np. kiełże), pijawki, mięczaki. Na lądzie – dżdżownice, ślimaki, owady i ich larwy. Kaczki potrafią bardzo sprawnie przesiewać wodę i muł dziobem, „odcedzając” wszystko, co ma odpowiedni rozmiar i wartość odżywczą.

Dla piskląt i młodych kaczek białko zwierzęce jest absolutnie kluczowe. W pierwszych tygodniach życia ich dieta może składać się nawet w większości z bezkręgowców, bo tempo wzrostu jest wtedy ogromne, a zapotrzebowanie na białko – bardzo wysokie.

U dorosłych udział bezkręgowców bywa mniejszy, ale nadal to istotne źródło aminokwasów, których nie da się łatwo zastąpić samą paszą roślinną.

Co dzikie kaczki jedzą na wodzie, a co na lądzie

W naturalnym środowisku kaczki nie jedzą wszędzie tego samego. Inaczej wykorzystują lustro wody, inaczej strefę przybrzeżną, inaczej pola czy łąki w okolicy.

Żerowanie na wodzie

Na wodzie kaczki pływające (np. krzyżówka) żerują głównie na głębokości do 30–40 cm, bo mniej więcej tyle są w stanie sięgnąć, zanurzając przód ciała i ogon do góry. W ten sposób wyskubują rośliny z dna, wyciągają miękkie pędy i przesiewają muł.

Przy powierzchni zbierają to, co spływa z brzegów lub pływa w toni: nasiona, części roślin, owady i ich larwy. W spokojnych zatokach czy starorzeczach potrafią długo „przeczesywać” ten sam kawałek wody, bo drobny pokarm ciągle się tam odnawia.

Kaczki nurkujące (np. czernice) sięgają głębiej i mogą pozyskiwać pokarm, który dla kaczek pływających jest niedostępny: mięczaki z dna, grubsze kłącza roślin, większe skorupiaki.

Znaczenie ma też pora dnia – wiele kaczek chętnie żeruje na wodzie o zmierzchu i nocą, kiedy część bezkręgowców jest bardziej aktywna i łatwiejsza do zdobycia.

Żerowanie na lądzie

Na lądzie dzikie kaczki korzystają głównie z pól, łąk i brzegów zbiorników. Widać to szczególnie jesienią, kiedy grupy kaczek potrafią regularnie latać między noclegowiskami na wodzie a żerowiskami na polach.

Na polach zjadane są przede wszystkim ziarna zbóż (pszenica, jęczmień, kukurydza), nasiona chwastów oraz resztki roślin po zbiorach. Na zalanych łąkach dochodzą do tego nasiona i młode pędy roślin łąkowych.

Na miękkiej ziemi kaczki szukają też dżdżownic i owadów glebowych. Takie żerowanie jest szczególnie intensywne po deszczu, kiedy bezkręgowce wychodzą bliżej powierzchni.

W pasie przybrzeżnym zbiorników ptaki wybierają wszystko, co woda naniosła na brzeg: nasiona, owady, drobne bezkręgowce utopione lub wyrzucone przez fale. To coś w rodzaju naturalnej „taśmy produkcyjnej”, która codziennie dostarcza nowej porcji pożywienia.

Dzikie kaczki zjadają zdecydowanie więcej białka zwierzęcego, niż większość osób się spodziewa – szczególnie wiosną, latem i w okresie wychowu młodych.

Sezonowe zmiany w diecie dzikich kaczek

Dieta dzikich kaczek mocno zmienia się w ciągu roku. Inny jest rozkład pokarmu wiosną, inny latem, a jeszcze inny jesienią i zimą. To reakcja na dostępność różnych grup pokarmu i zmieniające się potrzeby organizmu.

Wiosna i lato – okres wysokiego zapotrzebowania

Wiosną rusza intensywny okres lęgowy, budowa rezerw, produkcja jaj, wychów młodych. To czas, gdy rośnie udział białka i mikroelementów w diecie. Kaczki aktywnie szukają bezkręgowców, zwłaszcza w płytkich, szybko nagrzewających się wodach.

Młode pisklęta przez pierwsze dni korzystają częściowo z zapasów z żółtka, ale bardzo szybko zaczynają aktywnie żerować. Im więcej mają dostępu do drobnych owadów i larw, tym lepszy wzrost, odporność i przeżywalność. W naturalnych warunkach to krytyczny okres – jeśli w tym czasie woda jest „martwa”, młode mają dużo gorszy start.

Latem, przy obfitości roślinności, rośnie udział zielonej masy roślin wodnych, ale bezkręgowce nadal są ważnym elementem, szczególnie dla rosnących młodych kaczek.

Jesień i zima – energia ponad wszystko

Jesienią i zimą główne zadanie to utrzymanie masy ciała i rezerw tłuszczowych. Przy niższej temperaturze wody i powietrza, zwiększonym zapotrzebowaniu na energię i krótszym dniu kaczki przesuwają dietę w stronę pokarmu bardziej kalorycznego.

W tym okresie ważną rolę odgrywają: nasiona roślin wodnych i bagiennych, ziarna zbóż (szczególnie na polach i ścierniskach), resztki upraw (np. kukurydza na polach zalanych czy nie do końca zebranych).

Bezkręgowce są wciąż zjadane, ale ich udział jest mniejszy – po prostu jest ich mniej, a zdobycie często wymaga więcej wysiłku niż zebranie nasion czy ziarna. Roślinność zielona jest wtedy dodatkiem, a nie podstawą.

Gdy wody zamarzają, kaczki gromadzą się na niezamarzniętych odcinkach rzek, przy ujściach ścieków ciepłowniczych, na większych zbiornikach. To miejsca, gdzie wciąż dostępny jest pokarm wodny, ale i tak duża część diety może się wtedy przenosić na ląd (pola, śmietniska, tereny miejskie).

Różnice między gatunkami dzikich kaczek

Choć ogólny schemat diety jest podobny, poszczególne gatunki dzikich kaczek różnią się preferencjami. Warto o tym pamiętać, obserwując lokalne stada.

• Krzyżówka – typowy wszystkożerca, duży udział pokarmów roślinnych, ale chętnie zjada bezkręgowce; bardzo elastyczna w wyborze żerowisk.
• Czernica – więcej pokarmu zwierzęcego (mięczaki, skorupiaki, larwy), częściej żeruje nurkując.
• Cyraneczka – sporo nasion drobnych roślin wodnych i bagiennych, żerowanie głównie w płytkiej wodzie.
• Gągoł – więcej większych bezkręgowców, mięczaków, czasem drobne ryby; typowa kaczka nurkująca.

Te różnice wynikają z budowy ciała, typu dzioba, długości szyi i sposobu zdobywania pokarmu. Przy planowaniu stawów czy oczek wodnych przy hodowli warto uwzględniać, że nie każda kaczka korzysta z tego samego „piętra” wody.

Co ta wiedza mówi o żywieniu kaczek hodowlanych

Znajomość naturalnej diety dzikich kaczek bardzo pomaga przy żywieniu kaczek w hodowli, nawet niewielkiej, przydomowej. Pokazuje, czego nie da się zastąpić samym zbożem i jak powinno wyglądać sensownie zbilansowane żywienie.

• Kaczki w naturze zawsze mają dostęp do białka zwierzęcego – w hodowli trzeba je uwzględnić (np. mączka rybna, owadzie białko, dobre mieszanki pełnoporcjowe).
• Rośliny wodne i zielonka to ważny element – dobrze jest udostępnić wybieg z dostępem do trawy, roślinności i, jeśli to możliwe, małego zbiornika wodnego.
• Sezonowo zmieniają się potrzeby – w okresie wzrostu i nieśności rośnie zapotrzebowanie na białko i mikroelementy, zimą na energię.
• Prosty chleb czy same ziarno to tylko „pusta energia” – w naturze dieta jest znacznie bardziej urozmaicona i bogata w składniki odżywcze.

Patrząc na dzikie kaczki nad wodą, widać tylko mały fragment ich życia. Reszta dzieje się w roślinności, w mule, na polach, na zalanych łąkach. To właśnie tam buduje się prawdziwy obraz ich diety – pełen drobnych zwierząt, nasion, pędów i sezonowych zmian. Im lepiej ten obraz się zna, tym rozsądniej można karmić kaczki w hodowli i tym lepiej ocenić, co jest dla nich naprawdę naturalne, a co tylko wygodne dla człowieka.