Czy kaczki jedzą ryby – naturalne zachowania żywieniowe

Cel hodowcy jest prosty: zdrowa, dobrze rosnąca kaczka, która wykorzystuje to, co ma w zasięgu dzioba. Problem pojawia się, gdy przy przydomowym stawie pojawia się pytanie: czy kaczki jedzą ryby i czy to nie rozwali całej gospodarki wodnej. Wbrew obiegowym opiniom kaczka nie jest ani „małym kormoranem”, ani wyłącznie roślinożercą. Zrozumienie naturalnych zachowań żywieniowych kaczek pozwala spokojnie zaplanować staw, wybór paszy i obsadę ryb. Warto uporządkować fakty, zanim zacznie się kombinować z ograniczaniem dostępu do wody czy „podbieraniem” ryb ptakom.

Czy kaczki jedzą ryby? Odpowiedź w jednym zdaniu

Kaczki jedzą ryby, ale w większości przypadków nie są to duże sztuki, tylko drobne rybki, narybek, ikra oraz wszystko, co się rusza w wodzie: larwy owadów, ślimaki, skorupiaki. U kaczki to nie jest „główne danie”, tylko element bardzo szerokiego, naturalnego menu, zależnego od gatunku, wieku ptaka i dostępności innych pasz.

Większość popularnych w hodowli kaczek (pekińska, mieszańce mięsne) ma profil wodnego wszystkożercy. Jeśli w zasięgu są ziarna i pasza treściwa, udział ryb w diecie bywa symboliczny. Gdy paszy brakuje, a staw jest żyzny – udział organizmów wodnych, w tym ryb, rośnie.

Budowa dzioba a możliwości „łowne” kaczki

Warto spojrzeć trzeźwo na anatomię. Dzioby większości kaczek są szerokie, z charakterystycznymi listewkami filtrującymi. To rozwiązanie dostosowane do:

• filtrowania drobnych organizmów z wody,
• wyszukiwania pokarmu w mule i roślinności,
• chwytania drobnej, miękkiej zdobyczy.

Tak zbudowany dziób słabo nadaje się do aktywnego polowania na większe ryby. Kaczka nie jest drapieżnikiem nastawionym na pogoń za ofiarą, tylko zbieraczem żerującym w toni, przy dnie i na brzegu.

Wyjątkiem są niektóre gatunki bardziej drapieżne (np. nurogęś), ale w przydomowej hodowli i chowie stawowym zazwyczaj pojawiają się kaczki krzyżówki i formy hodowlane wywodzące się z tego gatunku. Ich strategia żywieniowa to mieszanka roślin, bezkręgowców i niewielkich rybek, a nie systematyczne „czyszczenie” stawu z materiału zarybieniowego.

Jakie ryby i w jakich warunkach kaczki faktycznie zjadają

W realnych warunkach przy stawie kaczki sięgają po ryby, gdy:

• ryby są bardzo małe (narybek, wczesna młodzież),
• ryby są osłabione lub chore i pływają przy powierzchni,
• woda jest płytka, a dno łatwo dostępne,
• brakuje alternatywnego, łatwiejszego pokarmu (ziarno, gotowa pasza).

W praktyce oznacza to, że przy dobrze żywionym stadzie i rozsądnej obsadzie kaczek większość ryb jest dla nich za szybka i za trudna do złapania. Zjadają głównie:

1. Narybek i ikrę
W czasie tarła ryb, gdy ikra jest odsłonięta, a w pobliżu pojawia się drobny narybek, kaczki potrafią intensywniej żerować w tych miejscach. Dotyczy to zwłaszcza płytkich, nagich brzegów bez roślinności.

2. Drobnicę przy powierzchni
W ciepłe dni rybki wychodzą do powierzchni, głównie tam, gdzie jest dużo planktonu. Kaczki przeczesują taką strefę, ale razem z rybami zgarniają larwy owadów, rozwielitki, wodne ślimaki.

3. Padłe i słabe ryby
Padlina w wodzie nie leży długo – kaczki są szybkie w jej „utylizacji”. Żerują też chętniej na rybach osłabionych niedotlenieniem czy chorobą. Z punktu widzenia stawu to często wręcz pomoc, a nie strata.

W większości przydomowych stawów kaczki są dla ryb mniejszym problemem niż przegrzanie wody, przyducha tlenowa czy drapieżniki takie jak wydra, czapla lub kormoran.

Dziko żyjące kaczki a kaczki hodowlane – istotne różnice

Dziko żyjące krzyżówki, cyraneczki czy rożeńce żerują głównie na tym, co aktualnie dostępne. W czasie wylęgu i odchowu kacząt udział białka zwierzęcego (w tym drobnych ryb i bezkręgowców) w diecie może sięgać nawet 60–70%. Organizmy wodne zapewniają szybki wzrost młodych.

W hodowli sytuacja wygląda inaczej. Kaczki dostają paszę pełnoporcjową, zbilansowaną pod kątem białka, energii, minerałów. Dostęp do stawu jest dodatkiem, a nie jedynym źródłem pożywienia. W takich warunkach kaczki:

• jadają mniej ryb, bo łatwiej im zjeść paszę sypaną w koryto,
• traktują staw jako źródło „przekąsek” – larw, ślimaków, roślin,
• rzadko są w stanie wyraźnie uszczuplić obsadę ryb.

W efekcie to, co w naturze byłoby poważną konsumpcją drobnicy, przy dobrym żywieniu zmienia się w uzupełniającą, naturalną „multivitaminę” z wody.

Chów stawowy kaczek a ryby – jak to się łączy w praktyce

Systemy łączone: ryba + kaczka

W chowie stawowym od lat stosuje się systemy, gdzie w tym samym obiekcie bytują jednocześnie kaczki i ryby. Dobrze zaplanowane gospodarstwo wodne korzysta z obecności kaczek zamiast z nimi walczyć.

Obornik i odchody kaczek trafiają do wody, użyźniając ją. To podnosi produkcję naturalnego pokarmu dla ryb: fitoplanktonu i zooplanktonu. Ryby, szczególnie karpiowate, rosną szybciej dzięki temu, że woda jest bardziej „żyzna”.

W literaturze stawowej nie ma mowy o tym, że kaczki są głównym zagrożeniem dla obsady ryb – dużo więcej miejsca poświęca się regulacji nawożenia, napowietrzaniu i strukturze obsady gatunkowej. Owszem, przy bardzo wysokim zagęszczeniu kaczek można mówić o większym zjadaniu narybku, ale zwykle jest to nadal akceptowalny koszt.

Przy planowaniu wspólnego chowu warto pilnować:

• by zagęszczenie kaczek nie było przesadnie wysokie,
• by brzegi stawu miały strefę roślinności osłaniającą ikrę i narybek,
• by pasza dla kaczek nie trafiała w dużych ilościach bezpośrednio do wody (psucie się, przyducha).

Przydomowy staw z kaczkami – podejście rozsądne

W warunkach przydomowych emocje najczęściej budzi obawa o „wyjedzenie” całego materiału zarybieniowego. Z reguły te obawy są mocno na wyrost. Zamiast kombinować, jak odgrodzić kaczki od wody, lepiej:

Po pierwsze, zadbać o solidne żywienie paszą. Kaczki, które dostają odpowiednią ilość paszy treściwej (ok. 120–180 g na sztukę dziennie, zależnie od typu i celu chowu), nie muszą nadrabiać białka rybami.

Po drugie, zapewnić roślinność brzegową. Pas kałuży, tataraku, pałki wodnej czy zanurzone rośliny dają narybkowi schronienie i mocno utrudniają dostęp kaczkom.

Po trzecie, unikać ekstremów: kilkanaście kaczek na małym, płytkim oczku ogrodowym z garścią narybku rzeczywiście może skończyć się tym, że drobnicy prawie nie będzie. Ale jeden staw o kilku arach i kilka–kilkanaście kaczek to proporcje, które zwykle pozwalają rybom spokojnie rosnąć.

Ryby jako element bilansowania diety kaczki

Z punktu widzenia samej kaczki ryby i inne organizmy wodne są wartościowym źródłem:

• białka o dobrej przyswajalności,
• tłuszczu (w tym kwasów omega-3),
• mikroelementów (jod, selen, fosfor),
• witamin z grupy B i witaminy D.

W systemach, gdzie kaczki mają stały dostęp do stawu, często obserwuje się lepszą kondycję, ładniejsze upierzenie i lepszy wzrost, nawet przy tej samej dawce paszy treściwej. To właśnie efekt „darmowego” białka i mikroelementów z wody.

Nie oznacza to jednak, że warto inwestować w karmienie kaczek specjalnie rybami. Dokarmianie rybą z rynku, odpadami rybnymi czy mączką rybną ma sens tylko w specjalistycznych systemach i przy ścisłej kontroli dawki. W chowie przydomowym i mało intensywnym naturalny „udział rybny” w diecie w zupełności wystarcza.

Ryzyka i błędy: kiedy ryby w diecie kaczek mogą szkodzić

Problem zaczyna się tam, gdzie ingerencja człowieka jest zbyt intensywna. Kilka sytuacji, których warto unikać:

• Podawanie dużych ilości odpadów rybnych – rozkładające się resztki w wodzie powodują spadek tlenu, przyduchę i pogorszenie zdrowia zarówno ryb, jak i kaczek.
• Skarmianie spleśniałymi lub nieświeżymi rybami – toksyny pleśniowe i produkty gnicia obciążają wątrobę i przewód pokarmowy ptaków.
• Nadmierne zagęszczenie kaczek na małych zbiornikach – wtedy każde dodatkowe źródło białka (w tym narybek) jest intensywnie eksploatowane, a równowaga w stawie szybko się sypie.
• Brak profilaktyki weterynaryjnej – w brudnych, przełowionych zbiornikach ryby mogą być rezerwuarem niektórych pasożytów; w normalnie użytkowanym stawie to problem marginalny, ale przy skrajnym zaniedbaniu – realny.

W dobrze prowadzonej, czystej wodzie, z rozsądną obsadą ryb i kaczek, naturalne zjadanie przez ptaki części drobnicy jest zjawiskiem wręcz pożądanym – pomaga trzymać w ryzach nadmiar populacji i poprawia zdrowotność stawu.

Co z tego wynika dla praktycznej hodowli

Podsumowując praktycznie, warto przyjąć kilka prostych zasad:

• kaczki jedzą ryby, ale głównie w formie narybku i drobnicy,
• przy dobrym żywieniu paszą udział ryb w diecie jest ograniczony i nie rujnuje obsady stawu,
• roślinność brzegowa i kryjówki dla narybku to tanie i skuteczne zabezpieczenie,
• kaczki w stawie to także naturalne nawożenie i więcej pokarmu dla ryb,
• główne zagrożenia dla ryb to zwykle nie kaczki, tylko błędy w gospodarce wodnej i drapieżniki typowo rybożerne.

Zamiast próbować zrobić z kaczki ptaka lądowego bez kontaktu z wodą, lepiej uwzględnić jej naturalne zachowania w planowaniu hodowli. Kaczka przy stawie, która dostaje właściwą paszę, nie jest wrogiem ryb, tylko elementem sensownie pracującego, małego ekosystemu na podwórku.